Cisownik (województwo świętokrzyskie)

Cisownik – wieś sołecka w województwie świętokrzyskim

Cisownik to niewielka wieś położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, w gminie Smyków. Znajduje się tuż obok miejscowości Strażnica, która jest częścią sołectwa Cisownik. Wieś ta, mimo swojego niewielkiego rozmiaru, ma bogatą historię i tradycję, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Warto przyjrzeć się bliżej jej dziejom oraz współczesnemu życiu mieszkańców.

Historia Cisownika

Cisownik został założony na tzw. surowym korzeniu, co oznacza, że jego pierwsze osadnictwo miało miejsce z dala od innych miejscowości. Nazwa wsi związana jest z lokalną florą, przede wszystkim z zagajnikiem cisowym, który był charakterystyczny dla tego regionu. Pierwsze pisemne wzmianki o Cisowniku pochodzą z 1564 roku, kiedy to wieś była uznawana za królewską. W 1629 roku Krzysztof Przerębski, starosta opoczyński i radoszycki, dokonał podziału parafii Radoszyce, tworząc nową parafię w Miedzierzy, do której przyłączył także Cisownik oraz inne okoliczne wsie.

W 1784 roku Cisownik znajdował się pod administracją rodu Małachowskich i był częścią powiatu chęcińskiego w województwie sandomierskim. Zapis w rejestrze diecezjalnym wskazuje na Małachowskiego jako właściciela wsi. Historia Cisownika jest również związana z przemysłem wydobywczym; na terenach wokół wsi znajdowały się kopalnie rud żelaza, a głębokie szyby w okolicznych lasach przypominają o dawnym przemyśle.

Życie mieszkańców i edukacja

W dokumentach z 1854 roku można odnaleźć informacje o liczbie mieszkańców Cisownika – było tu wtedy 11 kolonistów i 14 komorników. Koloniści osiedlali się głównie w centralnej części wsi, podczas gdy komornicy zamieszkiwali przysiółek zwany „Kumorniki”. Po I wojnie światowej w Cisowniku funkcjonowała szkoła, która jednak działała tylko przez krótki czas. Po jej zamknięciu dzieci musiały uczęszczać do szkoły w Przyłogach, oddalonej o około 3 km.

Położenie geograficzne Cisownika, otoczonego lasami, miało znaczący wpływ na życie jego mieszkańców, zwłaszcza podczas II wojny światowej. W okolicznych lasach schronienie znajdowali partyzanci. W 1939 roku przez wieś przeszedł oddział majora Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal”, co doprowadziło do niebezpiecznej sytuacji dla mieszkańców. Niemcy dowiedzieli się o obecności żołnierzy i przeprowadzili represje przeciwko ludności cywilnej.

Okres II wojny światowej

Podczas II wojny światowej Cisownik był miejscem intensywnych działań partyzanckich oraz brutalnych represji ze strony niemieckich okupantów. Mimo wielu trudności i zastraszeń mieszkańcy Cisownika wykazali się odwagą i sprytem. Dzięki znakomitej znajomości języka niemieckiego dwóch lokalnych mieszkańców potrafiło przekonać Niemców o niewinności społeczności lokalnej i uniknąć tragicznych konsekwencji.

Jednakże wieś nie była wolna od cierpień; wiele osób zostało wywiezionych do Niemiec na przymusowe roboty. W latach 50-tych XX wieku znaczna część mieszkańców postanowiła opuścić Cisownik i udać się na ziemie odzyskane w poszukiwaniu lepszych warunków życia. Emigracja dotknęła zwłaszcza młodsze pokolenia, które wyjeżdżały głównie do Śląska.

Współczesne życie we wsi

Obecnie Cisownik jest jedną z najmniejszych miejscowości gminy Smyków, liczącą około 80 mieszkańców. Większość z nich to osoby starsze, które pamiętają czasy minione i pielęgnują lokalne tradycje. Od pięciu lat organizowane są zjazdy cisowiaków oraz ich przyjaciół pod hasłem „DO CISOWNIKA WRÓĆ”, które odbywają się w ostatnią sobotę lipca. To wyjątkowe wydarzenie przyciąga nie tylko mieszkańców, ale również osoby związane z tą miejscowością oraz turystów pragnących poznać jej historię.

Podczas tych spotkań można zobaczyć jak wyglądał Cisownik kilkadziesiąt lat temu, posłuchać dawnych pieśni i przyśpiewek oraz skosztować tradycyjnych potraw przygotowywanych według starych przepisów przez lokalne gospodynie. Tradycją stało się pieczenie chleba na zakwasie oraz gotowanie regionalnych specjałów takich jak prazoki czy zalewajka.

Kultura i tradycja

Cisownik ma swoją kronikę dokumentującą historię miejscowości oraz własny hymn pt. „Do Cisownika wróć”, który jest śpiewany podczas lokalnych uroczystości. Co roku w kwietniu wieś odwiedzają Ułani z Lublina, którzy podążają szlakiem walk majora „Hubala” aż do Anielina i zatrzymują się na nocleg w Cisowniku. To wydarzenie stanowi okazję do upamiętnienia historycznych wydarzeń związanych z II wojną światową oraz do integracji społeczności lokalnej.

Zakończenie

Cisownik to wieś o bogatej historii i silnych tradycjach lokalnych, która mimo swoich niewielkich rozmiarów odgrywa ważną rolę zarówno dla swoich mieszkańców, jak i dla osób związanych z tym regionem. Dzięki pielęgnowaniu pamięci o przeszłości oraz organizowaniu wydarzeń kulturalnych mieszkańcy starają się zachować tożsamość swojej społeczności i przekazać ją przyszłym pokoleniom.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).